Home Negatieve effecten Arbeid Nieuw Lidl-schandaal: Wallraff undercover in broodfabriek
Nieuw Lidl-schandaal: Wallraff undercover in broodfabriek
zaterdag 24 mei 2008 20:51

Undercoverjournalist Günter Wallraff onthulde begin mei hoe er gewerkt wordt in een Duitse broodfabriek. Zijn artikel in het blad Der Zeit ("Onze dagelijkse broodjes") is een aanklacht tegen die superdiscounter Lidl die het bedrijf onder zware druk zet om goedkoop te leveren. Gevolg: slechte betaling, en slecht en gevaarlijk werk aan de lopende band bij deze toeleverancier. Wallraff roept op tot een boykot van Lidl's voorgebakken broodjes.



(door Rob Bleijerveld)

"Brandblaren aan armen en handen, een voortdurende strijd tegen de schimmel en een chef die zijn arbeiders als slaven behandelt," zo begint Günter Wallraff's artikel over zijn bevindingen aan de lopende band in een Duitse broodfabriek die dagelijks voorgebakken broodjes levert aan supermarktgiant Lidl. Wallraff werkte daar een maand lang onder valse naam en met een pruik, en onthulde in het artikel hoe de werknemers van de broodfabriek worden behandeld.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw werkte hij als (undercover)journalist bij het roddelblad Bild Zeitung, in de jaren tachtig als Turkse arbeider in allerlei slecht betaalde en risikovolle baantjes in de Duitse industrie en vorig jaar werkte hij in een call-centre. Hij werd bekend van de boeken en de artikelen die hij daarover schreef [1] en de rechtszaken die tegen hem werden aangespannen. Ondanks diverse beschuldigingen (schending van privacy, onthulling van handelsgeheimen, plagiaat en vervalsing) is hij nooit veroordeeld.

Februari 2008: Enige tijd nadat hij een tip kreeg over wantoestanden in broodfabriek Weinzheimer in het stadje Stromberg in deelstaat Rheinland-Pfalz, solliciteerde Wallraff ter plekke naar een baan aan de lopende band. Kort daarna kan hij - zonder schriftelijk contract - beginnen aan de lopende band voor een uurloon van 7,66 euro bruto (2 euro minder dan het gebruikelijke uurloon in het westen van Duitsland; netto blijft daarvan minder dan 6 euro over). In de maand dat hij daar werkte maakte hij aan de lijve veel wantoestanden mee.


Arbeidsomstandigheden en wantoestanden

Meerdere keren per dag loopt de band vast doordat de inmiddels kromgetrokken, oude bakblikken de uitgang van de oven blokkeren. De arbeiders moeten dan snel met de hand de blikken van de band halen, en onder de draaiende band kruipen om de gevallen broodjes te verzamelen. Regelmatig vliegt de ketting uit het loopwerk en die moet - terwijl de band blijft draaien - ook met de hand weer worden teruggezet.

Met nadruk werd Wallraff meegedeeld dat de noodstop-knop alleen in het uiterste geval mag worden ingeduwd. Elke keer dat de band helemaal tot stilstand komt, worden de broodjes die nog in de oven aanwezig zijn te donker om nog te kunnen verkopen. De fabriek kan dan het leveringscontract met Lidl niet nakomen en Lidl deelt een boete van 150 euro uit voor elke te laat of niet geleverde pallet met (336) broodjes. Gevolg van deze (illegale) werkinstructie: verbrande ledematen en andere verwondingen bij de arbeiders.

Toen Wallraff een ploegleider voorhield dat de aankoop van nieuwe bakblikken problemen zou voorkomen, werd hem meegedeeld: »Jullie zijn goedkoper dan nieuwe blikken."

Maar ook een goede bedrijfshulpverlening is blijkbaar te duur voor het bedrijf. Een werknemer die - net als Wallraff overkwam- een diepe, sterk bloedende snijwond (en hersenschudding) overhield aan het snel verwijderen van vastgelopen bakblikken, werd ondanks zijn dringende verzoek geen Eerste Hulp verleend. Zijn ploegleider: "Het spijt me, daar is geen tijd voor." De man zoekt daarop zelf naar een EHBO-kist en die blijkt nagenoeg geen verbandmateriaal te bevatten. Pas na het einde van zijn 'shift' krijgt de man toestemming naar het ziekenhuis te gaan.

Wallraff's collega's vertelden hem dat de werkomstandigheden drastisch zijn verslechterd sinds Lidl - 6 jaar geleden - overbleef als de enige afnemer. "Lidl verkoopt een zak met 10 broodjes voor 1,05 euro en Weinzheimer krijgt daarvan ongeveer tweederde maar moet dan wel uitsluitend aan Lidl leveren.

De werknemers moeten voor hun dienst hun haar (en baard) bedekken en hun handen desinfecteren voordat ze steriele handschoenen aan doen. Onderwijl is de bakinstallatie zelf alles behalve steriel, de vloeren zijn goor en de schimmel tiert welig op roestende machineonderdelen, in de rijskamer en in spleten tussen wanden. Werknemers wordt af en toe opgedragen om met schrapers de lagen van zwarte schimmel te verwijderen uit wandspleten hetgeen natuurlijk niet afdoende is. De voorstellen die Wallraff en zijn collega's doen om de schimmel effectief te bestrijden worden in de wind geslagen en hen wordt te verstaan gegeven dat "ze hier zijn om te werken, niet om na te denken".

Op een dag laat de eigenaar van broodfabriek Weinzheimer zijn werknemers weten dat Lidl 150 pallets met broodjes heeft geweigerd vanwege schimmelvorming (= anderhalve productiedag) . De kosten daarvan zullen de week erop worden verhaald op Weinzheimer. Volgens de eigenaar ontstaat de schimmel door onhygiënisch en onnauwkeurig werken en hij geeft aan geen begrip te hebben voor werknemers die de machines en ruimten niet goed schoonmaken en zich niet houden aan de voorgeschreven hygiëneprocedures....


Misbruik van inkoopmacht

Omdat vijf grote levensmiddeldiscounters goed zijn voor 70 procent van de verkoop van levensmiddelen in Europa staan hun toeleveranciers onder grote druk om goedkoop te leveren. Een meerderheid van leden van het Europese Parlement ondertekende onlangs een resolutie waarin de grote supermarkten worden bekritiseerd omdat ze hun inkoopmacht misbruiken [3]. Ze dwingen hun toeleveranciers hun prijzen te verlagen en leggen hen oneerlijke levervoorwaarden op. De prijsdruk zorgt weer voor verslechtering van de arbeidsvoorwaarden bij de toelveranciers.

Het artikel in der Zeit verhaalt verder van het gedwongen opnemen van verlofdagen op momenten dat er geen afzet mogelijk is, het niet of te laat uitbetalen van loon (zonder voorschot) omdat Lidl te laat betaalt, het risiko je baan te verliezen als je voor je rechten op komt, het gebrek aan geschikte kleding tegen de winterkou, geen afdoende bescherming bij gevaarlijke werkzaamheden en de zeer arrogante houding van de bedrijfsleiding.

Eigenaar Bernd Westerhorstmann heeft - net als Lidl dat deed - overal camara's laten plaatsen in de productiehal. Hij kan gezeten achter elke willekeurige pc zijn personeel via Internet volgen; af en toe belt hij iemand op, deelt een mondelinge waarschuwing uit of degradeert hij iemand (ploegleidster) op staande voet tot gewone arbeidster. Wallraff vraagt zich af of dit het gevolg is van de druk die Lidl op zijn bedrijf uitoefent of ook omdat hij tot aan zijn pensioen - en met zo min mogelijk kosten (nieuwe machines, bakblikken etc) - het maximale uit het bedrijf wil persen. Zijn werknemers zijn in elk geval te bang om zich ziek te melden, omdat hij regelmatig weigerde ziekteuitkeringen te betalen en omdat enkele zieke werknemers het bedrijf uit zijn gepest. Zoals een collega die na 33 jaar diensttijd een hartkwaal kreeg en - ondanks een artsenverklaring - werd gedwongen om zwaar te doen in de nachtploeg. Na een langdurige rechtsgang door de werknemers lukte het de baas vervolgens om op goedkope manier van de man af te komen.

En, net als in de Lidl-filialen is er ook geen vakbondsvertegenwoordiging bij Weinzheimer. De enige poging om een ondernemingsraad op te zetten op de werkvloer was in de lente van 2007. Eigenaar Westerhorstmann dreigde daarop om de hele fabriek stil te leggen of door een deel van de werknemers te ontslaan en te vervangen door meer machines. Toch werd er een algemene vergadering gehouden en werd er iemand gekozen als voorzitter. Diens pogingen om een belangrijke zaak recht te trekken - namelijk het verduisteren van gewerkte uren via de computer - liepen op niets uit. Vervolgens werd de man net zo lang getreiterd tot hij kon worden ontslagen. Dat lot trof ook zijn opvolger. Op dit moment is er een ondernemingsraad die de baas welgevallig is...


Consumentenmacht en boykot

Wallraff besluit zijn artikel met de vraag of wij als consument in staat zullen zijn onze koopmacht te gebruiken om de arbeiders in deze broodfabriek te ondersteunen. Hij denkt terug aan de klanten van de biomarktketen Basic die vorig jaar verhinderden dat Lidl dat bedrijf zou overkopen. Ze dreigden met een boykot. Lild dikteert de prijzen van leveranciers als Weinzheimer en draagt daarmee de verantwoordelijkheid voor de behandeling van diens werknemers. Zolang de arbeidsrechten daar systematisch worden geschonden, zouden de klanten van Lidl de voorgebakken broodjes moeten laten liggen.

Wallraff filmde dat wat hij mee maakte bij Weinsheimer en Pagonis Pagonakis en Georg Lolos maakten met die opnamen een 30 minuten durende documentaire: "Günter Wallraff undercover: Wo Arbeit wehtut". Deze is te bestellen bij Captator Film (15 euro). Op 8 mei verscheen een nieuw artikel in der Zeit met daarin een interview met Wallraff over de eerste reacties op zijn onderzoek en over een uitgebreid onderzoek dat de plaatselijke overheid opstartte tegen het bedrijf.

In 2007 werkte Wallraff Undercover bij een Call-Centern. Het bijbehorende artikel dat hij schreef voor der Zeit leidde tot een wetswijziging die klanten beter beschermt tegen ongewenste reclameuitingen [2]. Ook toen maakte hij filmopnamen en de documentaire die daarvan werd gemaakt ("Günter Wallraff undercover im Callcenter") is eveneens koop.
Beide films samen kosten 25 euro. Mailadres: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.


Noten:
[1] Hij schreef daarover 2 boeken, respectievelijk "Verslaggever van BILD" (1978, van Gennip) en "Ik, Ali" (1985, van Gennip).
[2] Zie "Undercover," Zeit, 24 mei 2007 (http://www.zeit.de/2007/22/Guenter-Wallraff)
[3] Zie: "De hoge prijs van goedkope boodschappen: hoe inkoopmacht tot uitbuiting leidt," door Myriam Vander Stichele en Alexander Hooijsma, SOMO, 17 november 2007 (http://oud-supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=140&Itemid=57).

 

Bron:
- "Unser täglich Brötchen," door Günter Wallraff, Zeit, 1 mei 2008 http://www.zeit.de/2008/19/Wallraff-19?page=all)

Zie ook:
- "'Endlich finden sie Gehör'," ZEIT online, 8 mei 2008 (http://www.zeit.de/online/2008/19/wallraff-lidl-broetchen)
- Helaas heeft de Duitse vakvereniging Ver.di haar website over de campagne tegen Lidl nog niet ge-update. Nu staat er nog informatie over het vorige schadaal: de bewakingscamara;s waarmee Lidl zijn werknemers in de gaten houdt. Zie: http://lidl.verdi.de/
- "Lidl-affaire toont ontwrichtend kapitalisme," door René van der Lee, 14 mei 2008 (http://www.gelderlander.nl/algemeen/discussie/3118228/Lidlaffaire-toont-ontwrichtend-kapitalisme.ece)
- "Schandaalfabriek Lidl verhoogt de lonen," door Joep Meijsen, 13 mei 2008 (http://www.elsevierretail.nl/1065659/Home/Food-nieuwsbericht/SchandaalfabriekLidlVerhoogtDeLonen.htm). Met links naar het camara-schandaal bij Lidl.
- "Wallraff slaat weer toe: Lidl op achterste benen," door Willem Beusekamp, 3 mei 2008 (http://www.volkskrant.nl/economie/article533306.ece/Wallraff_slaat_weer_toe_Lidl_op_achterste_benen)

Over het camara-schandaal bij Lidl:
- "Politici willen boycot van 'inhumaan' Lidl," Elsevierretail, 28 maart 2008 (http://www.distrifood.nl/buitenland/id606-71923/politici_willen_boycot_van_inhumaan_lidl.html)
- "Lidl-Der Blockwart arbeitet weiter!," 7 mei 2008 (http://skunks.wordpress.com/)
- "Discount Chain Accused of Spying on Workers," door Anselm Waldermann, Spiegel, 26 maart 2008 (http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,543485,00.html)
- "Videoüberwachung bei Lidl," door Andreas Hamann en Gudrun Giese, Ver.di (http://lidl.verdi.de/lidl-beschaeftigte/aktuell/lidl_is_watching_you

 

AddThis Social Bookmark Button
 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen

 

RSS Feeds